bình Siphon-từ lịch sử đến nguyên lý hoạt động

Tiền thân của bình siphon là bình pha cà phê Vassieux ra đời từ những năm 1840 tại Pháp.
Trải qua nhiều biến tấu trong thiết kế và các tiến bộ kỹ thuật Siphon đã trở thành một Apple của ngành cà phê .
vượt ra mọi chuẩn mực thiết kế để trở thành biểu tượng ngành cà phê toàn cầu.
Sau gần 2 thế kỷ từ khi ra đời, Siphon đang đi cùng làn sóng cà phê thứ 3
với khả năng trình diễn đậm tính nghệ thuật vào việc chiết xuất cà phê.

Một số dụng cụ pha cà phê bằng áp suất chân không đã được sử dụng tại Đức từ năm 1830.

Nhưng bằng sáng chế đầu tiên của bình cà phê Siphon được biết đến sớm nhất là Marie Fanny Amelne Massot của Lyons – Pháp.

“Vassieux” là tên gọi đầu tiên của bình Siphon trong đơn xin cấp bằng sáng chế vào năm 1840.

Vassieux – Dụng cụ pha cà phê bằng áp suất chân không đầu tiên được tạo thành từ hai bầu thủy tinh thông nhau được giữ trên giá đỡ,

đây là những thiết kế giống với bình Siphon hiện đại nhất dù chúng đã thay đổi đáng kể trong hơn 100 năm sau đó.

Vấn đề với thủy tinh.

Mặc dù các bình Siphon với họa tiết trang trí đẹp mắt đã bước ra khỏi nhà bếp

vào phòng khách để trở thành vật dụng trang trí song vẫn có những vướng mắc không nhỏ.

Mà quan trọng nhất là vật liệu thủy tinh lúc bấy giờ không có khả năng chịu nhiệt tốt,

nên dễ dàng nổ, vỡ trong lúc pha chế.

Vậy là hàng loạt thiết kế phát minh ra đời nhằm khắc phục vấn đề rạn vỡ của bình đun thủy tinh khi nước sôi bốc hơi hoàn toàn. 

Bao gồm cả cơ chế tương tự cần gạt xả nước của toilet để giúp tắt đèn khi nước dâng lên đầy bình cà phê

Mọi chuyện càng xa rời hơn khi vào những năm 1850 các bình siphon đã bị tách rời hoàn toàn thành hai bộ phận,

một bình kim loại + một bình thủy tinh được giữ cân bằng như một cán cân và thông với nhau qua một đường ống.

Kết cấu này được gọi Balancing Siphon.

Tất nhiên vào thời kỳ này, nhiều người không thích các Balancing Siphon vì vậy nó đã thực sự trôi vào quá khứ.

Chỉ còn trong một số bộ sưu tập, hoặc được bán trên Amazon như một vật phẩm trang trí hơn là thưởng thức cafe.

Sự tái phát minh các bình Siphon ở Mỹ

shiphon năm 1898

Khi các bình pha cà phê chân không tái xuất hiện đầu thế kỷ XX,

nó đã được chấp nhận như là một phát minh mới của Mỹ, bất chấp lịch sử lâu dài ở Châu Âu.

Đây cũng là giai đoạn chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của các bình cà phê chân không,

hàng loạt phát minh ra đời, đã đưa Siphon đến đỉnh cao trước khi lắng dần vào những thập kỷ 1950.

Thiết kế bình pha cà phê chân không đầu tiên được cấp bằng sáng chế ở Mỹ của James Van Marter vào năm 1898,

bao gồm một bình kim loại bên dưới với một bình thủy tinh hình trụ phía trên. Hay bình khớp chặt vào nhau bằng vải lanh.

Một lần nữa, thiết kế này không phải là hoàn toàn mới,

và trông có vẻ là một bản sao của những cà phê chân không phổ biến ở Châu Âu vào những năm 1850.

Năm 1914 – một dụng cụ mang tên coffee percolator được phát minh bởi Albert Cohn.

Và lần này thì hoàn toàn không có gì mới mẻ ở đây.

Thiết kế thuần chất “hậu duệ” của bình Vassieux đầu tiên được phát minh tại Pháp, có chăng – là nó được phát minh trên đất Mỹ.

shiphon 1914

Bước ngoặt mới từ thủy tinh chịu nhiệt với bình shiphon

Năm 1915, một bình pha cà phê chân không được sản xuất từ pyrex

thủy tinh chịu nhiệt mới của Corning Glass Work.

Và được bán dưới tên “SILEX”, cái tên được viết tắt tức các từ: “Sanitary – Sạch sẽ” ;

Interesting method of making  – Phương pháp thú vị ; Luscious coffee – Cà phê ngon ; Easy to operate – Dễ sử dụng ; X-ray transparent

Trong suốt. Đây được xem là một bước ngoặt mới cho bình Siphon.

Với thủy tinh chịu nhiệt các bình Silex đã khắc phục vấn đề của người tiền nhiệm Vassieux từ Pháp

trở thành dụng cụ pha cà phê bằng áp suất chân không phổ biến trong các nhà hàng, khách sạn…

Kết quả là ngày nay cái tên Silex cũng phổ biến như Siphon.

Đối thủ cạnh tranh chính đối với các nhà sản xuất cà phê Silex lúc bấy giờ là

Tập đoàn Cà phê Glass của Harvey Cory ở Chicago và Illinois.

Bằng sáng chế đầu tiên của Harvey Cory là một bình cà phê chân không vào năm 1933,

và nhanh chóng được tiếp nối bởi một loạt các mẫu thiết kế mới,

trong đó nhiều sản phẩm đã tập trung vào các yếu tố thiết kế ngoại vi của các bình lọc bao gồm: bộ khung, tay cầm, bộ lọc,..

shiphon 1934

Kỷ nguyên của điện và tự động hóa trên bình Siphon

Khoảng giữa của thập niên 1930 – 1950 đã chứng kiến sự vượt lên của những cái tên như Cory,

Proctor Silex và Sunbeam đây là một trong những nhà sản xuất nổi bật nhất trong việc ứng dụng vật liệu mới và điện tự động trên các bình Siphon.

Một số thiết kế bình Siphon điện được cấp bằng sáng chế cho công ty Silex,

với một cơ chế ổn định đặc biệt được thiết kế để giữ bình ổn trên các phương tiện di chuyển như tàu thủy và tàu hỏa.

Những nhà phát minh bình trong thời kỳ này phải vật lộn với vấn đề mới

là làm sao xác định thời gian phù hơp để giảm nhiệt độ cho bình.

Song một số giải pháp đã được đề xuất,

với việc sử dụng cảm biến nhiệt (Chester Hall – 1936, Hermann Lemp – 1937)

và các cơ chế cảm nhận sự rung động của bình gây ra bởi hơi nước.

shiphon 1937

1940 – Rubberless của Cory và Coffeemaster của Sunbeam

Thập niên 1940 đã rộ lên rất nhiều cải tiến trong thiết kế của các bình siphon,

trong số này phải kể đến bằng sáng chế “Rubberless” của Harvey Cory (vào năm 1942)

với việc sử dụng miếng đệm cao su giữa hai phần bình thủy tinh.

Bình Siphon Cory 1942
Bình Siphon “Rubberless” của Harvey Cory – 1942

Đáng nói hơn, cũng trong những năm 1940 – 1943,

ngành cà phê đả chứng kiến ​​sự xuất hiện dòng sản phẩm coffeemaster của sunbeam

 một loạt thế hệ liên tiếp các bình Siphon mạ crôm sáng loáng được kết hợp với hệ thống điện tự động.

việc pha cà phê với Siphon chưa bao giờ đơn giản hơn kể từ lúc này.

Bình Siphon Coffeemaster - Sunbeam

Vào giữa những năm 1950,

lợi nhuận từ bình Siphon sụt giảm và số lượng các bằng sáng chế đã giảm đáng kể sau khoảng năm 1951

do người dùng chuyển sang các bình lọc bằng điện nhanh chóng và tiết kiệm hơn.

xem thêm về bình moka pot tại đây

Giai đoạn phục hưng của bình Siphon

Vào những năm đầu của thế kỷ 21 là thời kỳ phục hưng của các bình Siphon.

Phong trào được khởi xướng bởi những người sành cà phê thực thụ và trào lưu nghệ thuật art deco lúc bấy giờ.

Một số ít các công ty vẫn sản xuất

và bán bình cà phê chân không thủ công đơn giản theo các thiết kế ban đầu ở châu âu,

đặc biệt là các công ty châu Á như Hario, Yama,..

Đây là một minh chứng rõ nhất cho các thiết kế đơn giản có khả năng trường tồn cao nhất,

sau khi trải qua vô số các thiết kế,

sửa đổi và tác động bởi công nghệ thì bình Siphon thủ công vẫn chưa bao giờ bị quên lãng.

Bánh xe lịch sử đã về cuối chặng đường 200 năm, 

hiếm có một phương pháp pha chế cà phê nào phổ biến và có tuổi đời lâu như Siphon.

Dù có những đoạn sục sôi rồi lắng đọng như chính nguyên lý hoạt động,

nhưng Siphon chưa bao giờ bị quên lãng.

Và giới sành cà phê trước làn sóng thứ ba vẫn mặn mà trong việc trải nghiệm pha chế với bình shiphon

trong những thập kỷ tiếp theo ?

Chuẩn bị pha chế với bình SiphonHario
Một bộ dụng cụ pha chế bằng Siphon – Nguồn: Seedtomysoul.com

Tại sao lại có tên là Siphon?

Để lý giải vì sao nó được gọi là “Siphon”. Chúng ta phải biết rằng trên thế giới,

hầu hết các phương pháp pha cà phê có sử dụng áp suất được gọi là vacuum coffee maker

và Siphon, espresso, hay ấm Moka đều thuộc nhóm này.

Cách thức hoạt động của Siphon sẽ được trình bày cụ thể trong video sau đây,

các bạn xem qua trước khi đào sâu vào cái tên Siphon nhé.

Một điều cần lưu ý nữa là “Syphon” và “Siphon” đều như nhau,

tuy nhiên chúng ta sẽ thống nhất gọi là Siphon như đúng từ nguyên bản.

Ý nghĩa từ shiphon

Từ “Siphon” ( /ˈsaɪfən/ SY-fən – từ Hy Lạp cổ đại) đôi khi được dùng là “Syphon”,

để đề cập đến hàng loạt các thiết bị có liên quan đến dòng chảy của chất lỏng thông qua ống.

Theo một nghĩa hẹp hơn, từ này đề cập đến nguyên lý bình thông nhau mà chúng ta đã học từ lớp 9.

Trong bình thông nhau chứa cùng một chất lỏng đứng yên thì mực mặt thoáng của chất lỏng ở các nhánh luôn luôn cao bằng nhau.Tóm gọn là “nước sẽ truyền từ chỗ cao hơn sang chỗ thấp hơn thông qua một đường ống”, vậy thôi – còn lại học sinh tự chứng minh nhé!

Và không phải ai thích cà phê, cũng muốn hiểu nhiều hơn.Siphon được ứng dụng rất nhiều trong cuộc sống chứ như các đập tràn,

các hệ thống thoát nước, nhà vệ sinh, bồn rửa mặt…

đều dựa trên nguyên lý này, chứ không riêng gì trong cà phê.

Nguyên lý của bình Siphon

Chúng ta đều thấy bình Siphon pha cà phê đều có hai bầu thủy tinh và pha chế theo hai quá trình.

Quá trình thứ nhất: Nước được đun sôi từ bình 1, áp suất tăng lên,

khi vượt ngưỡng áp suất khí quyển, áp suất hơi nước sẽ đẩy nước dâng lên bình 2 có chứa cà phê.

Vakumpot north.svg

Điều này hoàn toàn không liên quan đến nguyên lý Siphon nhé,

hoàn toàn do áp suất hơi nước gây ra .

Cũng cần nói thêm, khi áp suất tạo ra bởi hơi nước trong bình 1 cân bằng với áp suất khí quyển từ bình 2.

ta có trạng thái chân không (cân bằng áp suất)

vì vậy cái tên “Vacuum coffee maker”  mới xuất hiện – pha cà phê bằng áp suất chân không.

Quá trình thứ 2: Khi ta tắt nguồn nhiệt, hơi nước trong bình 1 giảm, áp xuất giảm.

Chiết xuất cà phê trong bình thứ 2 sẽ đi theo ống dẫn xuống bình 1.

Như vậy, khi chịu khó ôn lại kiến thức áp suất thủy tinh, áp suất khí quyển,

bình thông nhau ta sẽ thấy một bình Siphon hoàn toàn không phức tạp.

Và cái tên Siphon chỉ thể hiện một phần hai nguyên lý hoạt động của bình pha cà phê bằng áp suất chân không.

Vì vậy chính xác nhất ta nên gọi là bình pha cà phê bằng áp suất chân không,

đơn giản hơn là bình chân không, hay nguyên văn “Vacuum coffee maker” nghe cho “tây” càng tốt.

Pha cà phê với Siphon

Trong phần lớn thời gian pha chế với Siphon nước được chuyển đến ngăn trên.

Nó được giữ ở đó bởi áp suất hơi nước ở ngăn dưới.

Luôn có một lượng nước ở ngăn dưới và là nguồn hơi mới.

Hơi nước mới này mang nhiệt đến khoang trên, nơi nó sẽ ngưng tụ và quay lại ngăn dưới.

Quá trình thẩm thấu ngược bắt đầu diễn ra
Nước “thả ” về bình đun, khi ngắt nguồn nhiệt –Nguồn: Seedtomysoul.com

các bước pha các bạn có thể xem video bên trên nhé.

các lưu ý khi pha bình shiphon

+ sử dụng arabica rang nhạt đến vừa để cảm nhận hương thơm tuyệt vời nhất nhé.

+ tỉ lệ pha: 1/16 – 1/18 tùy sở thích của bạn.nếu bạn muốn đậm hơn hãy cho ít nước lại

+ cỡ xay trung bình thô hơn espresso nhưng mịn hơn pha phin

+ không để cà phê tiếp xúc với nước sôi quá lâu

   chúng ta khuấy đều trong vòng 30s là tốt.

   lí do là cà phê tiếp xúc lâu với nước 100 độ sẽ làm bay đi rất nhiều hợp chất thơm

   đồng thời làm cà phê bị đắng khó chịu

tham khảo giá cà phê arabica tại đây

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *